*Geen steek

“Begrijp me niet verkeerd, ik heb geen religieuze smokkelwaar verborgen die ik op een onbewaakt ogenblik door de achterdeur naar binnen wil laten glippen. Maar het kan toch bijna niet anders dan dat er meer is?” Hij keek mij indringend aan terwijl hij met zijn voet op de maat van de muziek wiebelde. Zijn glimlach was breed, hij had duidelijk plezier in dit gesprek. Een kwartier geleden vond ik het feest vervelend, de mensen te druk, de muziek te hard en de tijdsbesteding daaraan onzinnig. Nu zat ik op het puntje van mijn stoel verwikkeld in een interessant gesprek.

“Ik bedoel, alles wat wij zien, horen, ruiken of aanraken is áltijd beperkt. Nooit hebben wij weet van het geheel, dat wat er tegelijkertijd nog allemaal gebeurt. En dat kan ook niet, we zijn simpelweg niet in staat om alles wat er is ook werkelijk te kennen.” Ik dacht hier even over na, hij had deels gelijk. “Maar…” ik probeerde een duidelijke zin te formuleren, “wanneer je dat strikt neemt, bestaat het dus wél als een ander dat wel gezien, gehoord, geroken of gevoeld heeft. In die zin klopt de vergelijking niet, je zou van deze dingen weet kunnen hebben wanneer je, theoretisch gesproken, alles wat er te ervaren was zou ervaren, dan wel overdrachtelijk, dan wel in eigen persoon.”

Terwijl ik grinnikte om het slagen van mijn poging om iets helder te communiceren dacht hij na. “Ik snap wat je bedoelt: wanneer ik het besef dat er zoveel is wat wij niet kennen vergelijk met dat wat wij zintuiglijk kunnen ervaren, zul je altijd kunnen tegenwerpen dat dit laatste in theorie mogelijk zou zijn…” hij beet op zijn onderlip. “Maar wat ik bedoel is dat we, zelfs al binnen ons zintuiglijk kunnen, meer missen dan meekrijgen. En we dit als waarheid accepteren. Niemand zal je in twijfel trekken wanneer jij zegt iets meegemaakt te hebben twee straten verderop, terwijl de ander dit niet kon zien of horen. Waarom zouden we dan aannemen dat alles wat wij ervaren ook meteen alles is wat er bestaat?”

Los van de kromme vergelijking waar hij mee begon vond ik zijn stelling aannemelijk. Maar dat vond ik altijd al, alleen kon ik de woorden er nooit voor vinden om dit ook te onderbouwen. Ik had mijn hoop op hem gevestigd: wanneer ik alle vragen zou stellen die ik mijzelf steeds stelde, kon hij wellicht de gaten in mijn denken opvullen met steekhoudende argumenten. “Het klinkt logisch, dat wij als mens veel te beperkt zijn om te kunnen stellen alles te kennen. Neem een vleermuis, deze beesten hebben een soort sonarsysteem, een extra zintuig, waarmee ze op een manier de omgeving kunnen doorgronden zoals wij die nooit zouden kunnen waarnemen. Wellicht missen wij nog wel tig zintuigen die een hoop nieuwe informatie zouden toevoegen aan ons wereldbeeld.”

Ik pauzeerde even om een slok van mijn drankje te nemen. “Maar dan nog kun je tegenwerpen dat vleermuizen niets extra’s ervaren, alleen hetzelfde op een andere manier. Toch?” Hij keek me aan, maar zijn blik was ver weg. Hij trok ritmisch aan zijn linker oorlelletje.”Hm ja…” Een stilte volgde, waarop ik maar weer mijn verhaal vervolgde: “Ik bedoel, ik denk ook dat wij absoluut een hoop dingen nog niet ontdekt hebben, of zelfs nooit zullen ontdekken. Maar verder dan aannames en eigen ervaringen komen we niet. Ofwel hebben we de wetenschap nodig om dingen te bewijzen, ofwel dat wat wij geloof noemen, en waaronder ik ‘al het persoonlijk weten dat niet wetenschappelijk bewezen kan worden’ schaar.” Ik vroeg me af waar dit zou eindigen. “Maar aantonen dat het logisch is dat wij een zeer beperkte werkelijkheid hebben lukt me nooit. In strikte zin gelóóf ik daar dus in; en dat kun je een vorm van religie noemen, eigenlijk precies zoals jij al eerder aanhaalde. Dus hoe logisch het ook voelt, het blijft een soort preek of mantra. Maar dan zonder de wierook en absurde klederdracht.”

De pretogen hadden plaatsgemaakt voor een mengelmoes tussen verveling en ontgoocheling. Ik herkende zijn blik en realiseerde me dat het omgekeerde bewerkstelligd was: niet ik was nu een stap dichter bij de formulering van dat wat ik zo graag zou willen kunnen uitleggen, maar hij juist een stap verder verwijderd van het punt waar hij aan het begin van de avond dacht te zijn. “Maar genoeg hierover, we snappen elkaar. Wil jij nog iets drinken?” probeerde ik de situatie te redden. Helaas, het kwaad was al geschied. “Nee, ik moest maar eens gaan, het is al veel te laat.” sprak hij monotoon terwijl hij opstond. Nu was het mijn beurt om op mijn onderlip te bijten. Waarom moest ik zo nodig dit gesprek verpesten? Nog voor ik gedag kon zeggen was hij al richting deur verdwenen. Ontredderd keek ik om me heen. Een eindje verderop stond iemand naar me te grijnzen. De laatste slok van mijn drankje doorslikkend liep ik erop af. Ik ademde diep in en forceerde een glimlach: “Zin om te dansen? Lekkere muziek!”

34 Reacties

^_^ Filosoferen is leuk zolang je beiden enthousiast blijft.. dan maar dansen ;)

Geplaatst op 5 september 2006 om 21:55

Mij zou je niet zo makkelijk wegjagen, hoor!
Leuk om te lezen dat ik niet de enige ben die hierover nadenkt.
Toevallig schrijf ik momenteel een scriptie over een nieuwe
natuurkundige theorie. Volgens deze theorie zijn er ontelbare
oerknallen geweest en dus ontelbare heelallen. Dit scheppingsproces gaat
voortdurend door. In elk heelal zijn er andere deeltjes en krachten.
Verreweg de meeste heelallen zijn niet geschikt voor leven.
In ons heelal wel, anders waren wij hier niet om ons te verbazen
over het feit waarom ons heelal precies die eigenschappen heeft
die leven mogelijk maken. Dit heet het Antropische principe.
Volgens een zeer ruwe schatting zijn er maar liefst tien tot
de macht vijfhonderd verschillende soorten heelallen mogelijk.
Dat is een 1 met vijfhonderd nullen. Daartussen zitten altijd
wel een paar heelallen waarin leven mogelijk is. En dan te
bedenken dat ons heelal alleen al zo’n tien tot de macht 22
sterren bevat, en dat rond elke ster een handjevol planeten draait…
Het feit dat wij niet kunnen communiceren met andere heelallen,
is voor sommige natuurkundigen een reden om deze theorie als
niet-wetenschappelijk van de hand te doen. Ze verwijzen dan
naar een uitspraak van Popper, die zegt dat een wetenschappelijke
theorie te ontkrachten moet zijn. Persoonlijk vind ik dit echter
kortzichtig. Het bestaan van de andere heelallen wordt immers
voorspeld door theorieën die stuk voor stuk goed getoetst zijn
(op andere voorspellingen die wel falsifieerbaar zijn). Het is volgens mij
dus zinnig om het bestaan te erkennen van dingen, ook al is het voor de mens
fysisch onmogelijk om deze dingen waar te nemen. Tot slot wil ik nog
opmerken dat de mens altijd beperkt is in het kennen van de natuur,
juist omdat hij daar zelf een onderdeel van is. Wij kennen de natuur
doordat wij een lichaam behuizen dat ondergeschikt is aan haar wetten.
Hierdoor is het voor ons onmogelijk om kennis te nemen van materie en
krachten die geen enkele wisselwerking hebben met de aan ons bekende
deeltjes. Bovendien beïnvloedt de mens de natuur door het uitvoeren van
metingen. Volgens de kwantummechanica krijgt een deeltje bepaalde eigenschappen
(zoals positie) pas nadat die eigenschap gemeten is, en bevond het deeltje zich
voor de meting in een mengsel van toestanden. Ik kan alleen maar
hopen dat ik jullie nu ook achterlaat in een mengsel van toestanden.

Geplaatst op 5 september 2006 om 23:26

*beetje duizelig* Mij jaag je nu naar bed.

Geplaatst op 6 september 2006 om 00:25

Heej Ernst! :) Ja, jij bent hier bijna dagelijks zijdelings mee bezig: de mens in het grote geheel. Deze zin is mooi omschreven: “de mens [is] altijd beperkt in het kennen van de natuur, juist omdat hij daar zelf een onderdeel van is.”

Heb nog een vraag aan je: Je zegt dat volgens de kwantummechanica een deeltje pas ‘bestaat zoals het bestaat’ na meting. Dit laatste vind ik een moeilijke stelling, omdat hier weer de zelfingenomenheid van de mens uit spreekt. Denk jij er zelf ook zo over of schik je je erin omdat het in je vakgebied nu eenmaal een regel is?

(Overigens zijn wij klaarblijkelijk beter in staat samen over dit soort zaken te praten dan over het wel of niet hebben van een magnetron. :P Hihi.)

Wen: of je dit echt filosoferen kunt noemen betwijfel ik. In de strikte zin neigt het meer naar biologisch of, zoals Ernst aanhaalt, natuurkundig redeneren. Maar in ieder geval moeten twee mensen er zin in hebben inderdaad. :D

Geplaatst op 6 september 2006 om 08:10

Epi: weer een beetje bijgekomen? ;)

Geplaatst op 6 september 2006 om 08:18

Hahaha, ja hoor, dank je, een goede nachtrust doet soms wonderen.

Geplaatst op 6 september 2006 om 08:34

Ernst, je gaat uit van een oneindig universum. Waarom is er dan sprake van een beperkt aantal soorten heelallen? Betekent dat dat je beperkt wordt door het aantal deeltjes wat er zijn? Ben erg benieuwd naar je antwoord.

Geplaatst op 6 september 2006 om 08:51
kronkel

Hoe weet de mens wat precies nodig is voor leven? Dat wij zuurstof nodig hebben, wil toch niet zeggen dat er geen alternatief voor zou kunnen zijn? Kan ander leven zich niet bevinden in toestanden die wij niet kunnen waarnemen met ons beperkte bereik, of is het dan per definitie geen leven meer?

Wat ik overigens tegenstrijdig vind, is “volgens de kwantummechanica krijgt een deeltje bepaalde eigenschappen [...]
pas nadat die eigenschap gemeten is” en tegelijkertijd “het is volgens mij
dus zinnig om het bestaan te erkennen van dingen, ook al is het voor de mens
fysisch onmogelijk om deze dingen waar te nemen”.
Ernst, je hebt heel wat vragen opgeroepen door je antwoorden ;-)

Geplaatst op 6 september 2006 om 09:13

Haha, ja: natuurkundebijles op dit log. :D
Ernst, we wachten met smart op je antwoorden!

Geplaatst op 6 september 2006 om 09:32

Oh hemel, niet zo snel allemaal, ik moet de log eerst nog lezen, en staat er al een hele verhandeling. Nu kan ik het niet meer effe tussendoor op mijn werk lezen, en moet ik tot vanavond wachten.

Geplaatst op 6 september 2006 om 10:20

Subject en object; (hoe) kennen wij de werkelijkheid? Is die er eigenlijk wel?
Met zulke onderwerpen ben je van mij niet snel af (op een feestje)

Geplaatst op 6 september 2006 om 11:00

Ik had er minder moeite mee gehad als je gesprekspartner die avond. Naar mijn idee is het juist geweldig als iemand je tot nieuwe inzichten kan doen komen. Mooie gedachtegang trouwens; Alles kunnen ervaren, en tegelijkertijd ook weer niets. Sta ik helemaal alleen op het strand, dan lijkt het wel of de zee er in dat ene moment alleen voor mij is, terwijl er zich misschien maar een paar 100 meter verder op datzelfde moment een ander verhaal afspeelt, een ander leven, een heel andere wereld. Waar ik niets van weet of ervaar, gewoon om de hoek.

Geplaatst op 6 september 2006 om 11:43

*komt op Wenz log om letter door elakar te schudden, pakt het log op, rammelt er flink mee en zet het terug*

Wenz > idt si nee eehl ioom jekust. eD neomevschr dgaachtengge is elhder, awt meoiijlk si emt ‘ozn woendrerp. eelh goed!

Hte anhgt re tuijnlaul ene eeetjb aanvf, aarm, ki ivnd eth (aakv) oko iujst luke lsa ej ineens iets avn ed hele adneer ankt uknt zein oodr ene discussie.

Geplaatst op 6 september 2006 om 16:30

@GobboE: Helt, klijne mijsjes plagen, bei Don duruf je did niet te doen he.

Geplaatst op 6 september 2006 om 16:50

@ Sonja > aadg ej em iut??? ;)

Geplaatst op 6 september 2006 om 17:37

*Ziezo. Thuis*

…we zijn simpelweg niet in staat om alles wat er is ook werkelijk te kennen.

‘Dat wat werkelijkheid is’ zouden we moeten herkennen doordat het ook waar is; werkelijkheid en waarheid zijn de 2 kanten van de medaille.
In het boek dat ik lees betoogt Richard Rorty dat waarheid alleen in de taal bestaat. Iedere taal, ieder taalspel (filosofie, religie, smalltalk) heeft zijn eigen waarheden. Hij stelt voor datgene ‘waar’ te noemen wat ons helpt te komen waar we zijn willen. De uitspraak “het regent” is dan waar omdat hij mij helpt te kiezen voor een regenjas. De uitspraak “er zijn naast het onze nog ontelbaar veel universums” zou waar kunnen zijn in het taalspel dat ‘wetenschap’ heet, ware het niet dat dit taalspel slechts theorieen kent en geen waarheden. Wat wetenschap grondig doet verschillen van geloof, overigens.

Grondslag voor deze ideeen is, zoals je wel begrijpt, dat De Werkelijkheid principieel onkenbaar is, om de reden die op jouw feestje al genoemd werd: wij zijn zodanig verweven met de werkelijkheid dat wij er niet buiten kunnen treden om haar alsof obectief te kennen.

Dansen?

Geplaatst op 6 september 2006 om 18:13

Grawwl lees log op zijn werkie……
Grawwl gaap…….
Grawwl krap op hoof……..

Grawwl denkie, morgen opgevie voor die o.r rie……. Dooro ook zo pratie????

zucht……

Tsja een mens kán niet alles weten.

Geplaatst op 6 september 2006 om 20:40

Fijn dat jullie zoveel interesse tonen in natuurkunde! Eerst mijn reactie op de vraag van Wenz. Deze zogenaamde Kopenhaagse interpretatie van de kwantummechanica
lijkt de mens inderdaad een bijzondere rol toe te kennen. Dit is iets wat de meeste
natuurkundigen ook dwars zit. Het valt onder de naam het ‘meetprobleem’: een meting speelt in de theorie een bijzondere rol,
maar het is niet mogelijk een juiste definitie te geven van een meting. Hierover is enorm veel gefilosofeerd. Ik ben geen expert, maar persoonlijk heb ik wel moeite met een indeterministische theorie.
Indeterministische theorieën hebben altijd een onnatuurlijke scheidslijn tussen een indeterministische toestand en een gedetermineerde. Hiermee bedoel ik de overgang van de mengtoestand van deeltjes
op microscopisch niveau en de welbepaalde toestand op macroscopisch niveau. Deze overgang hoort naar mijn mening continu te verlopen, zoals alle processen in de natuur. Nogmaals, ik weet hier te weinig van om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Maar ik
acht het niet uitgesloten dat de wereld in zekere mate wordt gecreëerd door het bewustzijn. We doen immers hetzelfde wanneer we dromen. Of krijgen we nu weer een magnetron-discussie, Wenz;-) ?

Dan de vraag van Fride: Door met bepaalde parameters van Snaartheorie te spelen, kun je als het ware de ruimte (het vacuum)
op tien tot de macht vijfhonderd manieren beschrijven. De eigenschappen van de ruimten bepalen de eigenschappen van de deeltjes die door de ruimte bewegen. Elk heelal heeft zijn eigen ruimte, en dus ook zijn eigen soort deeltjes en krachten. Er zijn dus ontelbaar (dat betekent niet oneindig) veel heelallen, maar hun ruimten kunnen, volgens Snaartheorie, maar op tien tot de macht vijfhonderd manieren verschillen. (Dit getal is een zeer ruwe schatting, maar wat slechts belangrijk is, is dat het getal groot is maar
niet oneindig groot.) Als er dus meer dan
tien tot de macht vijfhonderd heelallen zijn, dan zijn er meerdere heelallen met dezelfde soort deeltjes en krachten. Daardoor
zijn die heelallen nog niet hetzelfde, want ook de begintoestand, het aantal deeltjes en nog veel andere parameters bepalen hoe zo’n heelal er uiteindelijk uit gaat zien.

Dan de vraag van kronkel: Deze zogenaamde multiversum-theorie is volkomen onafhankelijk van de definitie van leven. Zou jij ‘elke dag aan je scriptie werken
en elke avond op Wenz’ weblog posten’ een leven willen noemen?

Geplaatst op 6 september 2006 om 20:43

Dat laatste is een deel van mijn leven, moet ik bekennen.;)(Maar ik kan het best missen hoor.)
Ik wacht met smart op de magnetrondiscussie. *Haalt ondertussen een opgewarmde prak uit die fantastische uitvinding*

Geplaatst op 6 september 2006 om 21:14

Ik ben even afgehaakt, beetje taai. Toch zou ik graag een aflevering zomergasten bekijken die door jou ingevuld is, Wenz. Ondertussen ga ik even bijlezen in je archief.

Geplaatst op 6 september 2006 om 22:59

Ruwina gaat een infuus klaarmaken…

Geplaatst op 7 september 2006 om 00:18

Was het wel een feestje waar je was?

Geplaatst op 7 september 2006 om 02:06

Tja, wat moet ik daar op zeggen.
Als ik heel eerlijk ben, is het me allemaal een beetje te hoog. Sorry.

Geplaatst op 7 september 2006 om 06:53

Ok, op volgorde dan maar. :)

Dré: Ja precies, dat strandgevoel ja. :) Dit logje is door Ernst de natuurkundige kant opgetrokken, wat ik heel interessant vind, maar ik schreef het in eerste instantie meer uit een algemeen gevoel. Met ‘dat er meer moet zijn’ bedoelde ik niet zozeer heelallen, maar meer een dagelijks gevoel: dat er wellicht een hoop meer te ervaren valt, maar wij simpelweg niet in staat zijn dit te ervaren door onze beperkingen die we nooit zullen kunnen benoemen.

Daedalus: Jij haalt de meer filosofische kant aan, ‘wat is waarheid’. Ik kan met Rorty meegaan in zijn definitie dat waarheid alleen in de taal bestaat, dat wetenschap van een andere orde is en de werkelijkheid nooit objectief. Toch is ook dat een andere discussie dan ik voor ogen had in mijn logje, niet zozeer de definitie van waarheid alswel het besef dat wij zintuigen zouden kunnen missen waardoor wij alles beperkt ervaren en bij hoog en laag volhouden dat enkel dat wat wij zien, waar is.

Een gelovige klasgenoot heeft ooit tijdens biologieles proberen uit te leggen wat God voor hem inhield. Ik geloof zelf niet, maar had respect voor zijn uitleg: Zoals er dieren zijn die maar tweedimensionaal kunnen zien, en ervan overtuigd zijn dat de wereld dus uit twee dimensies bestaat en daardoor bijvoorbeeld de mens heel anders waarnemen (of zelfs helemaal niet zien) dan dat wij onszelf waarnemen; zo kan het zijn dat God ook eigenlijk ‘te zien’ is, zich tussen de mens begeeft, maar doordat wij slechts driedimensionaal kunnen zien, lopen wij straal langs hem, ervan overtuigd (precies zoals die dieren van zojuist) dat dat wat wij zien toch echt alles is wat er is. Ik vond het een interessante opmerking, na alle standaard gelovige argumenten was dit de eerste keer dat ik dacht: ok, ik kan me vinden in wat jij zegt, ookal geloof ik nog steeds niet. Op een bepaalde manier kun je dat wat hij God noemt, ook invullen als “er is wellicht veel en veel meer dan wij kunnen ervaren, maar we zijn beperkt en zelfingenomen en daardoor overtuigd dat zodra wij iets niet kunnen verklaren, het ook niet bestaat.” Ook dit nam ik mee in mijn logje.

Ja dansen, graag! ;)

Ernst: Mijn vraag heb je beantwoord, maar Fride’s vraag naar mijn idee nog niet. Zij vroeg zich vooral af hoe je aan dat getal komt. Hoezo kan het niet zo zijn dat je ontelbaar veel mogelijkheden hebt? Ga je uit van alle deeltjes die de mens kent? En daar combinaties van maken tot je op een maximaal getal uitkomt? Dan kan het toch nog steeds zijn dat er heel andere deeltjes bestaan die wij nooit kunnen bedenken? (Los van de wél bedachte combinaties die heel anders kunnen uitpakken en nieuwe heelalvoorwaarden scheppen dus.)

Geplaatst op 7 september 2006 om 08:07

TaalVandaal, TaalTerrorist en TaalTiran: HEY! GA ERGENS ANDERS JE SPELFOUTMANIE BOTVIEREN! ;) :P

Cloud Nine: wanneer iets in de categorie ‘praatjes’ staat, zijn het verhalen. Wanneer het in de categorie ‘gedachte’ staat is het wél echt gebeurd. Ik was dus sowieso nooit op zo’n feestje. :)

Mirjam en Mieke: je bent nooit verplicht mee te reageren op een logje wanneer het je niet interesseert of wat dan ook hoor. :) No hard feelings, ik kies zelf ook discussies uit die ik leuk vind, daar hoef je je niet voor te verontschuldigen. :D

Epi: ssjjjt, laat Ernst en mij nu niet wéér in die discussie verdwalen. :P

Ruwina: mag ik het recept? ;)

Geplaatst op 7 september 2006 om 08:13

Nee, geen verplichting of verontschuldiging. Een constatering en een compliment.

Geplaatst op 7 september 2006 om 08:41

:)

Geplaatst op 7 september 2006 om 09:00
kronkel

In mijn eerste opmerking doelde ik op deze opmerking: ‘Verreweg de meeste heelallen zijn niet geschikt voor leven.’
Essentiele vraag voor mij is dan, hoe weet je wat nodig is voor leven?

Ik vind ontelbaar een te zwak wetenschappelijk begrip overigens en schept volgens mij verwarring. Ontelbaar geeft een beperking aan van meetinstrumenten, niet een vaststaande eigenschap van het subject.

Geplaatst op 7 september 2006 om 09:24

@Wenz: “…het besef dat wij zintuigen zouden kunnen missen waardoor wij alles beperkt ervaren en bij hoog en laag volhouden dat enkel dat wat wij zien, waar is.

Is het niet juist het argument van het missen van ‘het juiste’ zintuig dat bedoeld is om aan te tonen dat er meer is tussen hemel en aarde? En dan niet zomaar meer (of hetzelfde anders), maar precies datgene meer wat van een hogere waarheid/werkelijkheid is dan onze alledaagse waarneming toont. Zoals jouw klasgenoot vond, die stelde dat God/de Waarheid voor ons slechts moeilijk kenbaar is doordat wij het juiste zintuig zouden missen.

Voor zover ik Rorty begrijp, en daar past natuurlijk enige bescheidenheid, kan (en zal) waarheid in ieder taalspel bestaan, en is daar ook niets tegen. Maar al die waarheden staan los van een overstijgende werkelijkheid.

Iets drinken? :)

Geplaatst op 7 september 2006 om 09:47

Het argument van het missen is misschien bij uitstek geschikt om ‘meer tussen hemel en aarde’ aan te tonen, maar voor mij is het vooral een argument om menselijke beperkingen inzichtelijk te maken. Het zou zomaar kunnen dat er bijvoorbeeld allemaal gekleurde lijnen van onze hoofden naar alles waar wij aan denken lopen, en de lucht dus gevuld is met dat soort banen, maar omdat wij het niet zien bestaat het niet. Ik noem maar iets belachelijks, om aan te geven dat er zoveel kan zijn dat wij geen bestaansrecht geven, simpelweg omdat wij niet in staat zijn het ons voor te stellen. :)
En klopt, al die waarheden staan los van ‘het geheel’.

Graag, mijn glas was net leeg. ;)

Geplaatst op 7 september 2006 om 09:56

*komt binnen om Wenz glas bij te vullen*

Ajsiebfllet :)

Geplaatst op 7 september 2006 om 15:19

wow, ik loop nu tegen het probleem aan dat ik lange lappen tekst op een beeldscherm lastig lezen vind, want tijdens een goed glas wijn had ik gesprek met liefde meegevoerd. Helaas, het is niet anders.. **druipt balend de web-log af, misschien toch maar uitprinten ;-) **

Geplaatst op 7 september 2006 om 20:25

Herkenbare gedachte: in hoeverre bedriegen de zintuigen ons in het verkrijgen van wat wij zo graag ‘kennis’ zouden willen noemen. Ik heb ook menigmaal aan die vleermuizen zitten denken als ik een gat probeerde te schieten in de empirische gedachte.

Of de ook wel vaker gehoorde gedachte: praten we niet allemaal over iets anders als we het over de wereld om ons heen hebben ? Immers: wat ik geel noem, kun jij misschien wel blauw noemen. Toch begrijpen we elkaar, maar we hebben duidelijk een andere ervaring. Ik vind rood een warme kleur, maar misschien ben jij, gegeven jouw perceptie, wel opgegroeid met het idee dat wat jij rood noemt (maar eigenlijk blauw is voor mij) een kille kleur is. En daarmee ben ik het dan weer roerend eens, omdat ik niet anders weet dan dat blauw voor mij ‘koeler’ is dan rood.

Beetje karikaturaal voorbeeld, in de vorige alinea, maar in nuances hebben we dit soort ‘langs elkaar heen praat’-momenten misschien onderling wel de hele dag. En toch blijkt het redelijk te werken in de dagelijkse praktijk, omdat we keurig binnen onze eigen zintuiglijke referentiekadertjes blijven en in onze eigen ervarings-en denksystemen individueel alles nog gewoon kloppend is.

Ik geloof zelf niet in empirisme. Ik kan me niet voorstellen (ik spreek nu mijn beperkte voorstellingsvermogen aan dat misschien bij -pak’m beet- een veel groter is) dat onze waarneming absolute kennis oplevert. We verkijgen er een soort kennis mee waarmee we er zo goed en zo kwaad als het kan in slagen te leven in de wereld om ons heen. En in de dagelijkse praktijk hebben we er geen enkel probleem mee. Maar absolute kennis… Tsja.. Uberhaupt: bestaat absolute kennis wel ? Wat mag dat dan wel zijn ?

Je maakt een interessante tweedeling in kennis die we via wetenschap verkrijgen en het gebied waar wetenschap z’n grens vindt en we een deel via geloof een plek geven. Ik kan daar wel enigszins in meegaan en ook aanvullend denken: er vanuitgaand dat je die tweedeling gebruikt om het geheel te kunnen ‘plekken’, schuift de scheidslijn voor jezelf tussen wat je wetenschappelijk verklaart en wat (nog) niet steeds wat op. Misschien werpt wetenschappelijk verkregen inzicht juist weer nieuwe vragen op (denk bijvoorbeeld aan de quantummechanica, waar ineens weer een hele reeks nieuwe vragen opduikt en je weer een ‘grotere werkelijkheid’ om je heen hebt, met relatief gezien weer een andere verdeling, links en rechts van die scheidlijn).

In de antieke tijd zag je uiteindelijk toch ook dat de mythologie o.a. ook een reeks van natuurverschijnselen aan de goden toeschreef ? Totdat er een wetenschappelijke ontwikkeling op gang kwam en die mythen op dat vlak deels werden ‘overruled’ door voorzichtig ontstane wetenschappelijke theorieën).

Het grappige is dat ergens, óók in de wetenschap, je van axioma’s uitgaat. Ergens is er, in het begin, een punt geweest (zeker op mathematisch vlak) waarop men heeft gezegd: ‘dit is zo, en aannemende dat dit zo is, kunnen we gaan verder redeneren’. Zelfs de wetenschappelijke kennis is gebaseerd op aannames en heeft geen karakter van absolute kennis. Het is slechts een gereedschap om de waarneembare (ook al feilbaar) wereld om ons heen een plek te geven.

Hmm, dit klinkt allemaal vrij hopeloos haha. Dat was niet de strekking die ik in gedachten had.

Interessant vind ik wel dat iedere stap waarbij we kunnen zeggen: okay, nu hebben zijn we erin geslaagd dit in een wetenschappelijk, toetsbaar (= waarneembaar in brede zin) model te gieten, weer tot nieuwe vragen leidt die ons motiveren verder te blijven zoeken.

Even wat hoopgevenders:
Ik vergelijk het voor mezelf wel eens met rechtspraak. Ook daar heb je een aantal basisprincipes over wat menselijkerwijs wel en niet acceptabel is (in zekere, ethische zin een vorm van de geboden). Dat je die geboden in verschillende vormen in verschillende culturen terug ziet komen geeft me in die zin hoop dat er dus toch een soort universeel besef van basisuitgangspunten lijkt te zijn waar we het, misschien ingegeven door wat patronen in de meest primitieve krochten van ons brein, intuitief al over eens zijn, zonder zelfs elkaars taal te spreken. Zoiets, denk ik dan even doorredenerend, zou toch ook bijvoorbeeld kunnen bestaan op het punt waar wetenschap is begonnen: de elementaire geometrische vormen (bijvoorbeeld: de cirkel, zoals iedere dag aan de hemel te zien) die werden gebruikt om de werkelijkheid te kunnen becijferen. Een soort basisintuitie die in ons allemaal diep ingebakken zit.

Ikzelf vind het, ook in een breder verband gezien, wel een geruststellende gedachte dat we blijven zoeken en nooit alles vinden. Alles gevonden hebben lijkt me een erg verlammende situatie en geeft me weinig reden tot een vreugdedans.

Gewoon je hoofd blijven breken en lekker blijven dansen lijkt me geen verkeerde optie :-)

Geplaatst op 7 september 2006 om 23:59

Ha Alweerzoeentje! Niet hopeloos hoor. :) Volkomen te volgen en logisch, dus vaker gedacht, dus niet zo zeer hopeloos als wel begrijpelijk maar vastlopend. Ik bedoel: jij denkt wat ik, en velen met mij, ook denken, maar verder dan dat komen we steeds niet aangezien het niet te veranderen of toetsen is.

Zoals die dagelijkse dingen waarin je langs elkaar praat. Al heel vaak is mij zoiets opgevallen, zélfs met kleur. Wat ik paars noem, noemt een ander blauw. En wat ik grijs noem, noemt een ander paars. Dus zien wij die dingen écht anders. Maar kan ik zien hoe die ander het ervaart? Nee. Punt dus. Klaar. Uitgepraat. :) Frustrerend.

Je laatste deel, over de basiswaarden: ik denk dat instinctief dezelfde basiswaarden ontstaan zoals ‘je mag niet moorden’. Dat is vooral overlevingsdrang. Maar anderzijds bestaat bijvoorbeeld de eerwraak, dan mag het opeens wel, onder strikte omstandigheden. Dus zelfs in die zin is alles relatief, en meet iedereen alles af aan de gangbare waarden.

Prachtige zin: “De elementaire geometrische vormen (bijvoorbeeld: de cirkel, zoals iedere dag aan de hemel te zien) die werden gebruikt om de werkelijkheid te kunnen becijferen.” :D

Mijn hoofd breken én dansen… hm… ok dan maar. ;)

Sonja: Vraag een ander het voor te lezen? ;)

Geplaatst op 8 september 2006 om 07:22