*Fragiel

Wanneer ik de bevrijdingsbeelden zie voel ik met de dame mee, die achterop de brommer springt bij een Amerikaanse soldaat, na jaren van onderdrukking. Haar blijheid, haar opluchting. Hij deelt sigaretten uit, die ik diep inhaleer. Wanneer ik de beelden zie van de ‘Naziwijven’ die kaalgeschoren worden na jarenlang geheuld te hebben met de Duitsers, voel ik evengoed hun pijn en schaamte, hun beslissing vijf jaar daarvoor om je eigen leven zo zeker mogelijk te stellen, en de consequenties die dat achteraf blijkt te hebben. De pek en veren op haar hoofd plakken aan mijn gezicht.

Wanneer ik een oude dame in mijn straat bezoek, vertelt ze mij haar eerste man en vele familieleden verloren te hebben aan de vergassingspraktijken toendertijd. Ze heeft jaren later een nieuwe man gehuwd, haar tweede grote liefde. Na het huwelijk kwam ze erachter dat zijn familieleden in de oorlog ‘fout’ waren geweest, heel fout. De tweestrijd die ze voelde voor de man zwermt in alle hevigheid door de huiskamer nu, ze hield van hem, maar hij verzweeg dit voor haar. Ze heeft een open gesprek gevoerd, toendertijd, met zijn familie. Ze wilde bestaansrecht voor haar overleden dierbaren, een klein waarom aan dit grote geheel hechten. Ze hebben in alle openheid met elkaar gepraat, iets dat te weinig gebeurd is na deze oorlog.

Wanneer ik me probeer voor te stellen wat ik zou doen wil ik graag, met heel mijn hart, kunnen zeggen dat ik het goede zou doen. Ik zie mezelf in donkere achteraf-kamertjes illegale protestkrantjes drukken, ze verstopt onder mijn jas uitdelen. Ik zie mezelf fier voor de Duitsers staan, de Joden beschermend met mijn tengere lijf, de klappen opvangend die niemand zou moeten krijgen.

Maar tegelijkertijd kan ik een scenario verzinnen waarin ik minder heldhaftig zou zijn. Wanneer er, na tig bomaanslagen in mijn stad, verteld zou worden dat het de Marokkanen zijn die dit doen. Dezelfde Marokkanen die mij in mijn jeugd het leven zuur probeerden te maken, die iedere avond op een straathoek stonden te wachten op eenieder die niet dezelfde achternaam als hen deelde, om te treiteren, te slaan, te schoppen. Wanneer iemand mij zou vragen of ik het erg vond als zij het land uitgezet zouden worden, zou ik in alle eerlijkheid nee moeten antwoorden.

Stel, alle allochtonen die de afgelopen tijd door Verdonk het land uitgestuurd zijn blijken ergens in een boerderij vergast te zijn. Weet ik dat? Wil ik dat weten? Wanneer mijn voormalige wijkgenoten vandaag moesten vertrekken, zou ik dan boos zijn? Zou ik protesteren? Krantjes drukken? Nee, ik zou het toelaten. Niemand spreekt er over, dan bestaat het vast niet. Ik zou mezelf willen overtuigen van het feit dat ze naar hun vaderland gezonden zijn. Ik zou mijn kop in het zand steken tot ik er niet meer omheen zou kunnen. En dan, dan zou ik verbouwereerd zijn. Dan zou ik schreeuwen dat dit echt niet kan, dat die mensen helemaal niet dood mogen, mijns inziens. Dat dat mensonwaardig is, niet door de beugel kan en afgrijselijk is.
Maar dan zou het te laat zijn. Veel te laat.

Wat wil ik me graag verzetten tegen dit scenario, wat wil ik graag nooit hierover na moeten denken. Wat wil ik graag blijven geloven dat ik de held zou zijn, de vrouw die haar haren mag behouden na de oorlog.
Maar schuilt er wel een held in mij? En in je buurman, je tante, je baas? En in jou?

22 Reacties

lieverd dit is zo mooi geschreven. zo de kern rakend. dit is het. dit is mijn inziens precies wat er in oorlogen ( en vrede) gebeurt.
knap

Geplaatst op 4 mei 2006 om 22:38

Ja, het voelt niet helemaal fijn om dit te schrijven, maar het is denk ik wel heel eerlijk, en heel universeel.

Geplaatst op 4 mei 2006 om 22:43

ja, absoluut. niet mooi maar wel zo waar.

Geplaatst op 4 mei 2006 om 22:46

Iedereen wil graag geloven de held te zijn, maar bijna niemand weet of hij dat is.
In de oorlog was maar een heel klein percentage of goed of fout, verreweg de meesten manouvreerden ertussen in. Heel menselijk, maar niet heldhaftig.
Nederlandse helden van nu zijn mensen die strijden tegen onderdrukkende regimes, in landen waar niet de vrijheid heerst zoals wij die kennen. Denk aan de inzet van Amnesty. Zij “adverteerden” ooit met een gedicht, dat ongeveer zo luidde:
Ze kwamen de Joden halen.
Ik protesteerde niet, want ik ben geen Jood.
Ze kwamen de communisten halen.
Ik protesteerde niet, want ik ben geen commmunist.
Ze kwamen de negers halen.
(…)
Ze kwamen mij halen.
Er was niemand meer die kon protesteren.

Opnieuw een mooi stuk Wenz. Als het onverhoopt ooit zover komt, dan moet je in een verzetskrant vlammende stukken gaan schrijven. Dat is aan jou wel toevertrouwd.

Geplaatst op 5 mei 2006 om 00:45

Als het ooit zo ver komt, zal ik waarschijnlijk weer tot een groep behoren die ze liever zien verdwijnen dan met rust laten. Dat houd me wel eens bezig. Wat ga ik doen? vechten? afwachten? mijn identiteit ontkennen?
Ik denk de derde optie en lief met mij. zijn we nu slecht? goed? of gewoon mensen die proberen te overleven…
I

Geplaatst op 5 mei 2006 om 07:05

Ja, het is schipperen tussen je eigen leven draaglijk houden en opkomen voor de menselijkheid. Oef.

Geplaatst op 5 mei 2006 om 07:32

Wel eens ‘Een hart van prikkeldraad’ gelezen (van Lisette Lewin)???

Geplaatst op 5 mei 2006 om 10:34

Dat je je bewust bent van het gevaar is toch al hoopgevend…

Geplaatst op 5 mei 2006 om 19:07

Esk, ik zocht even op je boek: “Het boek geeft een beeld van de oorlogsjaren uit een – voor mij – nieuw perspectief, namelijk een Nederlandse meisje dat het met de Duiters houdt.” Ok, heftig. Dat is inderdaad de keerzijde van al die heldhaftige verhalen, ik heb het niet gelezen maar, hoe pijnlijk het ook is, het is wel goed dat dit boek geschreven is. Er zijn zoveel mensen die precies zo gehandeld hebben maar dit verzwijgen, uit angst en schaamte. Het is hard, oorlog.

Geplaatst op 5 mei 2006 om 20:06

Dit stuk doet nadenken.

Ik denk niet dat iemand kan zeggen of hij/zij wel of niet een held zou zijn, voordat er zich daadwerkelijk een situatie voordoet, waarin een held verlangt wordt. En dan nog denk ik dat de eerste held, die uit het niets opstaat en uit zijn eigen beweging gaat tegenwerken, die eerste held, dat kunnen er maar weinig zijn. Vooral ook omdat in de beslissing tot het ‘held-worden’ ook de onzekerheid van de afloop ligt, en de verantwoordelijkheid die iemand heeft tov. z’n ‘naasten’ (familie-gezin), die nou eenmaal vaak op een hoger plan staan dan ‘vreemden’. Het merendeel van de helden zijn meelopers, die door anderen op sleeptouw worden genomen, waardoor de keuze veel vanzelf sprekender wordt. Die kiezen om held te worden, omdat ze nu eenmaal door hun omgeving in een helden scenario geplaatst worden, door vrienden of familie die de onderdrukker al bestrijden.

Maar eigenlijk geldt een beetje hetzelfde voor de collaborateurs. Ook hier zullen er niet veel zijn, die uit het niets opstaan om met de vijand mee te werken, die eersten; meestal worden zij ingeleid in het collaborateur-zijn door hun omgeving. Vaak worden deze mensen als laf omschreven, maar dat geloof ik niet echt; het merendeel van de collaborateurs kiest deze weg om te overleven, ookal is het dan niet zo’n juiste manier. Maar in een zekere zin is ook hier moed voor nodig, en de afstand tussen held zijn of collaborateur lijkt mij echt niet zo groot. Ook hierdoor is het moeilijk te zeggen wie er held zou worden, of wie niet. Het merendeel van de mensen kiest toch de middenweg, wendt het hoofd af, doet net alsof er niets gebeurd, uit angst of onverschilligheid. Totdat ze op een dag met de werkelijkheid geconfronteerd worden, en wel moeten kiezen. En dan is het maar de vraag wat die keuze wordt.

Geplaatst op 5 mei 2006 om 23:07

Raak opgemerkt Yoeri, ik denk dat je gelijk hebt dat beide uitersten evenveel moed vergen, omdat beide opties tegenstand zullen ondervinden. Het is een moeilijke kwestie zoalng het theoretisch blijft, al vind ik dat prima natuurlijk. Geen oorlog aan mijn voordeur, als ik mag kiezen. Je weet je eigen uiterste grenzen meestal wel te benoemen, zoals ‘ik zou nooit mensen verraden door ze aan te geven’ maar het gaat juist om het tussengebied, daarin zit de kern.

Geplaatst op 5 mei 2006 om 23:12

Mooi het vergelijk wat je stelt tegen de joden toendertijd en de marokaanse mensen nu. Want daar zit wel degelijk een vergelijk in. En verzet iemand zich daartegen behalve Abu Jahah?

Mensen zijn lui en gemakzuchtig, kunnen ze grotendeels niets aan doen is natuur, is mijn idee, of het echt zo is, weet ik niet. en daarom zou ik, en volgens mij 98% van de bevolking niets doen! Zeer zeker om dat het langzaamaan gaat. Zou het van de ene op de andere dag zijn, dan wordt het een ander verhaal omdat mensen slecht tegen veranderingen kunnen , dan is de kans aanwezig dat er helden opstaan. Maar gaat het van het ene stapje naar het andere ( en laten we wel wezen die stapjes worden al gemaakt!) dan gaat het zo rustig dat het eigenlijk niet eens opvalt en langzaamaan verandert de visie, het idee en de bevolking gaat erin mee.

Dus nee, ik zou geen held zijn geweest. Ik was w.s. een naziwijf geweest, de makkelijke weg kiezen of de onzichtbare weg kiezen. Dat laatste ben ik in dit leven ook niet echt goed in, dus vandaar dat ik voor naziwijf had gekozen, vermoed ik.

Terwijl ik me nu boos maak over het anti islam gebeuren wat gaande is. Maar ook ik ( wellicht ook omdat ik simpelweg ouder wordt) wordt daar milder in. Kan me nog heugen dat ik heel hard aan het roepen was: voordat je een oordeel velt, weet waar je het over hebt, of probeer in ieder geval iets te weten te komen. !

Heb een poosje een actieve column gehad op internet hierover. Ik kreeg echte dreigbrieven e.d. . Ik was vast zo’n linkse, dieren- en milieu activist die ook nog de arme marokaantjes wilde aaien…dat soort dingen. Toendertijd moest ik daar erg om lachen. Stel ik zou in een situtaie zitten dat er daadwerkelijk “iets” zou kunnen gebeuren, ik bedenk mij dan wel twee keer.

Geplaatst op 6 mei 2006 om 13:22

Sieg… was?

Al jaren ben ik verslaafd aan documentaires over de Tweede Wereldoorlog. Het was een tijd waarin nog tegenstellingen bestonden, partij gekozen kon worden. Dat mis ik in onze tijd. Alles is vlak geworden, met subtiliteiten en graduele verschillen. Ideologie is smaak-afhankelijk geworden. Het is niet meer mogelijk held of collaborateur te zijn. Het hedendaagse vreemdelingen vraagstuk is een economisch dilemma, meer niet. Er ligt geen ideologie aan ten grondslag. En misschien is dat wel waarom de Islam als bedreiging wordt ervaren: het zou een laatste ideologie kunnen zijn in een wereld waarin dat allang is afgeschaft.

Gelukkig hebben we nog spelfouten om ons druk over te maken. Dus ik verzamel mijn moed en neem een heldhaftige pose aan: Wenz, vertekken -> vertrekken!
;)

Geplaatst op 7 mei 2006 om 22:19

oww, don, kan jij niet eens met lief een avondje docu’s gaan kijken, dan heeft ze weer eens iemand waarbij ze haar enthousiasme kwijt kan, ik kijk liever naar vraagstukken zoals afganistan / irak / nigeria… zij weer niet.
toen was goed en slecht zo duidelijk, juist de verschuiving maakt het voor mij boeiend, al is dat misschien een wat vreemde term in deze materie…

Geplaatst op 8 mei 2006 om 08:35

Ken je de film: The Wave?
Dit is een erg goede film over precies dit onderwerp wat jij zo mooi omschrijft. Ik zal niet te veel verraden, maar in het heel kort: het gaat over en docent die een klas wil uitleggen hoe de nazi’s zoveel macht en invloed konden krijgen (want dat begrijpt de klas niet).
Een aanradertje voor iedereen geinteresseert in dit onderwerp, echt een goede film.

Geplaatst op 8 mei 2006 om 12:02

Don, dankjewel. ;) En ik denk niet dat het tegenwoordig meer of minder om economische redenen gaat dan voorheen, ik denk dat dat altijd de onderliggende reden voor alle strijd is en is geweest.
Gobboe, ja, die film heb ik van gehoord inderdaad, die klas gaat helemaal op in het spel, zacht uitgedrukt, toch? Misschien eens tijd om die te gaan kijken.

Geplaatst op 8 mei 2006 om 21:38

Ik kan de film zeer zeker aanbevelen.
Ik vind het overigens wel mooi dat je bij dit onderwerp stil staat. Er zijn niet zo veel mensen die er over nadenken…en schijnbaar zitten de mensen die erover nadenken op dit log :)

Geplaatst op 9 mei 2006 om 12:46

Dit is precies wat ik me ook wel eens afvraag. Als ik er later achterkom dat al die uitgezette mensen voor het grootste gedeelte alsnog gestorven zijn, ga ik dan zeggen: “Wij hebben dat niet geweten?”
Het ergste is dat we het nu al wel weten. HEt zijn de zwakken die eruit gegooid worden, degenen die zich niet kunnen verzetten. De onthechtten en de gestoorden(beschadigden) en de gewetenlozen die vinden hun weg in de illigaliteit en als ze er al uitgezet worden dan zijn ze in no time weer terug. Dit is wat mij verteld is door iemand die werkt met uitgeproduceerden.
Ik weet het dus al. En ik doe niks. En ik ben me de hele tijd bewust van de vergelijking die jij hierboven maakt.
Ik weet nu dus ook dat ik wel degelijk zo’n vrouw zou zijn geweest die onder een Duitser zou zijn gaan liggen om mijn kinderen te kunnen voeden. De enige vooruitgang die we geboekt hebben is dat er nu dus mensen zijn zoals jij en ik (dus moeten er meer zijn) die dat door hebben, die een bepaalde mate van bewustzijn hebben van hun positie in de tijd en de wereld. Ik hoop dat we er allemaal uiteindelijk milder door zullen worden in ons oordeel over hoe anderen in bepaalde situaties handelen; hoe fout dat ook mag lijken. Een mens is blijkbaar zo goed als hij slecht is en zo slecht als hij goed is.

Geplaatst op 9 mei 2006 om 17:23

Ja Annis, ik denk dat er velen met ons net zo egoïstisch en laf zouden zijn als wij zelf vrezen te kunnen zijn. Het is eigenlijk vreemd dat hier nooit over gesproken wordt. Verder dan “dit mag nooit meer gebeuren” komt men meestal niet, terwijl er eigenlijk een hoop over te zeggen valt. Breng kinderen die kwetsbaarheid bij, vraag een willekeurige volwassene waarom hij denkt “er toch niets aan te kunnen doen”, het blijft anders voor eeuwig een ver-van-mijn-bed-show. Iedereen schreeuwt maar als het dichtbij komt zwijgen ze.

Geplaatst op 9 mei 2006 om 21:48

Ik heb mijn kinderen dit wel bijgebracht aan de hand van situaties op school. En inderdaad, dat hele “dit mag nooit meer gebeuren” gedoe, dáár word ik nou moe van want mijn kinderen hebben er inmiddels een enorme aversie tegen ontwikkleld. “Wéér dat stomme mens van een Anne Frank. Wanneer gaan ze ons nou es echt wat vertellen over de oorlog.” Dat soort opmerkingen krijg je dan. Of ze kregen een boekje mee met plaatjes van de oorlog die ze dan met hun ouders moeten doornemen. Maar die plaatjes waren zo gruwelijk dat ik ervan ging huilen. Ik kón dat helemaal niet met ze doornemen en vroeg me af waarom kinderen van 10 het naakte, verbrandde Vietnamese meisje moesten zien, of dat Joodse meisje met die hoofdoek die vanachter de houten schotten van een treinwagon kijkt. Ik snap niet wat ze daarvan moeten leren. Ik wil gewoon dat ze zich op het schoolplein kunnen gedragen en meekomen, dat ze fatsoendelijke sociale vaardigheden hebben. Ik denk de wereld daar beter van wordt en niet van gruwelijke plaatjes en verhalen.

Geplaatst op 12 mei 2006 om 19:08

We hebben op school een keer een paar stukjes van The Wave gekeken, is inderdaad wel mooi om te zien ja.

Ik denk dat ik geen held zou zijn, maar ook geen overloper (als je al weet welke kant de ‘goede’ kant is).

Geplaatst op 12 mei 2006 om 22:58

Ja Annis, die gruwelfoto’s leveren alleen walging en angst op, maar geen algemeen overzicht van de situatie. Niemand die probeert het kinderen uit te leggen door het met nu te vergelijken, door uit te leggen hoe het zo erin kon sluipen om een of andere, min of meer toevallige, groep mensen tot zwarte schapen te verketteren. We weten wel dat de Joden heel gruwelijk behandeld zijn, maar voor geen enkel kind heeft ‘de Jood’ nog betekenis.
Wouwter, klopt, in hoeverre weet ‘de burger’ wat goed en fout is, en wat extreem is, en wat er gebeurt ver van je vandaan.

Geplaatst op 13 mei 2006 om 07:52