*Hoe onze K een k’tje werd

Fantasie is belangrijker dan kennis, want kennis is beperkt.

Deze leuze valt te lezen op de verpakkingen van de globes van Terra. En ze hebben gelijk, wat mij betreft. Ze moeten zeker beide bestaan, begrijp me niet verkeerd, maar de nadruk ligt op de verkeerde van de twee. Kennis is iets moois, iets dat je in staat stelt overwogen keuzes te maken, te lezen en schrijven en dus te vergaren en communiceren, of te participeren in gesprekken; hoe dan ook iets dat jezelf verrijkt en versterkt. Maar fantasie is onbegrensd. Fantasie reikt zo ver als je geest maar mogelijk maakt. Het is onafhankelijk van sociale of maatschappelijke omstandigheden, fantaseren kan altijd en overal. En vaak is fantaseren een inspiratie, een opstapje naar concrete doelen, een uitdaging. Het stelt je in staat je los te rukken van grenzen, denkbeeldige en werkelijke, van beperkingen en angsten, fantasie is een voertuig. Fantasie is de spil van je leven – zonder dromen geen actie.

Toch leven wij in een kennismaatschappij. Over het algemeen zullen ouders niet staan te springen als hun kind zich totaal niet voor school blijkt te interesseren maar des te meer voor het tekenen van stripfiguren, of het maken van liedjes op het keyboard, of het voor de spiegel verfijnen van denkbeeldige optredens voor miljoenenpubliek. Die dingen mogen wel allemaal, maar dan als hobby. Haal het niet in je hoofd jarenlang vol te houden bij het circus te willen gaan. “Daar groeit ‘ie wel weer overheen” zeggen ouders dan. En eigenlijk is dat zonde. Want zo houden we nu precies deze maatschappij in stand.

Presteren is een must. Advocaat of dokter willen zijn wordt nog altijd vele malen harder aangemoedigd en geprezen dan prof-pingponger of cabaretier willen worden. Dit berust vooral op de veel gehoorde opmerking ‘daar kun je tenminste je geld mee verdienen’. Maar waarom zouden we in Nederland wel een onbeperkt aantal advocaten kunnen gebruiken maar geen onbeperkt aantal cabaretiers? En waarom zouden we wel allemaal een dokter bezoeken maar geen circus? Daarnaast geven we toch ook graag geld uit aan de inrichting en bouw van ons huis, de kleding om ons lijf, de muziek in onze cd-speler, de films in de bioscoop? En het is net zo moeilijk gehoord te worden als artiest als het is om ingeloot te worden voor een medische studie. Waarom zijn we dan zo bang voor de fantasie, voor ‘het vrije denken’?

Vooral als het om creatieve zaken gaat zijn de regels strikt: schilderen is leuk, maar pas wanneer je doorbreekt ben je echt goed. Dat is een misverstand, dat weten we ook allemaal wel, maar toch: alleen wanneer je van je ‘hobby’ kunt leven spreekt men van Kunst. Waar moet kunst aan voldoen volgens de normen? Het moet extreem vernieuwend zijn, of extreem opzienbarend, of extreem goed, of extreem bijzonder, of simpelweg extreem. Maar het moet vooral publiek trekken. Anders kun je er niet van leven. En daar zit de moeilijkheid ook meteen. Brood kopen we nu eenmaal vaker dan een nieuw schilderij. En sokken vaker dan een beeldhouwwerk. Maar waar ligt dat aan? Als een schilderij even goedkoop zou zijn als brood, zou je dan nog steeds zo weinig kunst aanschaffen?

Er zijn zeventien miljoen verschillende sokken te koop, omdat er altijd wel een markt voor is. Volgens mij kan dat met kunst ook. Het zal even wennen zijn, omdat de productiviteit van schilderen bijvoorbeeld veel lager ligt dan die van sokken. Maar uiteindelijk zal het bevrijdend werken: je publiek wordt groter doordat de prijzen toegankelijker zijn, waardoor je ook meer verdient op den duur, en dus evengoed kan leven van je kunst als van het bakken van brood. Massa’s mensen zullen hun fantasie weer durven aanspreken, ouders zullen vrij denken eerder stimuleren, de angst om anders te zijn zal afnemen, we zullen omringd worden door nieuwe en verfrissende ideeën, kunsten, beelden, invalshoeken.

Dat kan een wereld toch alleen maar goed doen? En wanneer je behalve in wiskunde ook heel slecht in tekenen blijkt te zijn is dat geen probleem. Je zoekt in jezelf oprecht naar datgene wat je wel aanspreekt, zonder daarbij geleid te worden door druk van de maatschappij met al zijn verwachtingen. En mocht dat aardappels kweken zijn, dan is dat even mooi als fotograaf zijn, of bankbediende, of directeur, of stand-up comedian, of striptekenaar, of elektricien, of buikdanser, of serveerster. Ik heb dus besloten te fantaseren over zo’n wereld. Wanneer ik sta af te wassen visualiseer ik ouders die apetrots melden dat hun kind jongleur wil worden. En als ik er lang genoeg over fantaseer bedenk ik vast wel manieren om dit proces in gang te zetten, of op z’n minst kleinschalig te realiseren. En in de tussentijd kan ik in gedachten alles creëren, ieder detail verzinnen, grootse ideeën tot in de puntjes uitwerken, want alles is mogelijk met fantasie. Alles!
Dat is toch motiverend?

20 Reacties

In verband met je logje leg ik even de link tussen de Griekse oudheid en Zwitserland. In Zwitserland hebben ze veel minder overlast van graffiti, aangezien graffiti-artiesten gewoon betaald krijgen per vierkante meter muur, en ingehuurd kunnen worden om muren te vullen met kunst. Hetzelfde hadden ze in het oude Griekenland: beeldhouwers en frescoschilders werden beschouwd als ambachtslieden, niet als kunstenaars. De enige kunsten die er bestonden waren de kunsten van woord en muziek. De rest was ‘gewoon’. Maar als uitoefenaar van een ambacht werd je uiteraard wel geacht om ‘goed’ te zijn. Dat was een vanzelfsprekendheid.
Ik vind aan de ene kant dat het goed is dat kunstenaars een bepaald aanzien hebben en dat het bijzonder is wat ze maken. Aan de andere kant wil ik ook wel graag een nuchtere kijk op wat de kunstenaars voortbrengen, niet alleen qua waarde, maar ook qua kwaliteit (vergelijk Heijboer met Dali bv., of Brusselmans met García Márquez). Dus je hebt gelijk dat kunst min of meer ‘gewoon’ moet worden. Esthetiek hangt niet af van de maker, maar van het object tenslotte. En van het idee erachter.

Ik ben zo blij dat op alle scholen nog steeds handenarbeid en tekenen wordt gegeven: de enige vakken waarvoor geen huiswerkbegeleiding nodig is. Leve de creativiteit!

Geplaatst op 22 maart 2007 om 22:15
joost

@Jaco: Bach beschouwde zichzelf veeleer als ambachtsman dan als kunstenaar. Hij had ook gewoon een werkgever – eerst een vorst, later een kerkbestuur.
De kunstenaar die louter kunst om de kunst maakt is een product van de 19e eeuw.

Geplaatst op 22 maart 2007 om 22:39

Mooi gedacht, ik hoop dat het ooit bewaarheid wordt. Joseph Beuys zei het ook al: “Jeder Mensch ist ein Künstler.” Maar laat mij maar de aardappels verbouwen. :P
Het Kruidvat en de Aldi deden nog niet zo lang geleden een poging kunst onder het volk te brengen. Geen idee hoe dat afliep en of de meewerkende kunstenaars er rijk van zijn geworden (al is dat laatste natuurlijk geen voorwaarde).

Geplaatst op 22 maart 2007 om 22:57

Toch betwijfel ik het dat ik ooit een tekening waar ik soms weken aan werk zal verkopen voor de prijs van een brood. Een kopietje misschien, hoewel je dan de scankosten er nog niet eens uit hebt.
Gewoon doen net als ik: net zo lang mislukken in allerlei baantjes tot je ouders het allang best vinden als je érgens mee bezig bent! =:~p
Maar inderdaad; fantasie is een onmisbaar goed. Zodra je een paar weken op bed hebt gelegen met als enig uitzicht een stukje blauwe lucht met een sporadische vogel, weet je dat je niet zonder kunt. Hoe minder afleiding, hoe groter de fantasie?

Geplaatst op 22 maart 2007 om 23:44

Stom toevallig had ik het er met mijn vader over vandaag, dat het zo jammer is dat creativiteit helemaal niet gestimuleerd werd. (Door de uitzending van Pauw en Witteman vanavond, over de zonen van jan Wolker die zo lekker vrij en creatief opgevoed zijn) En nu eigenlijk nog niet. Er is welliswaar handenarbeid en sommige scholen tekenen, maar dat wordt beschouwd als ‘onbelangrijk vak’ en ook dat zal je moeten ontgroeien zeg maar.

Mijn ouders hebben me wel creatief opgevoed en de ruimte gegeven. Mijn moeder vond het altijd erg dat ik na een jaar niet terug naar de kunstacademie ben gegaan maar communicatiewetenschap ging studeren. En ik heb dat ergens gedaan omdat het meer brood op de plank zou brengen dan kunstenaar worden. Heb er niet echt spijt van in de zin dat ik die andere studie erg leuk vond, maar aan de andere kant ook wel zonde dat ik zo tegemoet ben gegaan aan de maatschappij. (Mijn moeder vertelde dat dan ook pas drie jaar later)

Enfin, ik denk niet dat kunst richting broodjes bakken zou moeten. Of kunnen, het valt niet net zo te produceren tenslotte. Maar ben het geheel met je eens dat het vrijer zou mogen, meer gestimuleerd zou kunnen worden. Al is het maar voor de zelfontwikkeling.

Geplaatst op 23 maart 2007 om 05:03

Tja, ik moet zeggen, dat ik me mmisschien ook teveel met het brood van nu bezig houd, simpelweg om het te verdienen, met werk dat zich – gelukkig, wellicht – wel aan de rand bevindt van mijn passie, maar het is het niet. Af en toe roept iemand: ‘Ga weer schrijven, verhalen, zoals je vroeger deed,’ en dan zeg ik: ‘Later, nu moet ik eerst met saaie verhalen mijn brood verdienen, want de fantasierijke verhalen zetten niet voldoende zoden aan de dijk…’

Jammer. Maar creatief ben ik nog wel in gedachten ;-)

Geplaatst op 23 maart 2007 om 10:53

De eerste kreet is eigenlijk een oude quote van Einstein: Imagination is more important than knowledge

Ik heb deze ooit gebruikt in een presentatie. Na weken colleges over knowledge management tijdens mijn MBA studie in Washington DC mochten wij als groep een presentatie houden. Alleen maar gezever over hoe belangrijk kennis was en daar kwam ik aan… Imagination is more important than knowledge

Alle aandacht was op me gevestigd. Toch was mijn pleidooi net iets anders… Kennis is niet zozeer beperkt. Er is juist zo veel kennis, databanken, onderzoeken. Imagination, ofwel fantasie gaat samen met creativiteit. Het gaat erom wat je er mee doet, hoe je de kennis gebruikt, imagination…

Ik ga vaak in tegen vele vormen van kennis, ook in deze kennis maatschappij. Juist omdat veel zaken als kennis of waarheid worden bestempeld maar

Dan sluit dit ook weer bij jou aan. Het gaat om de fantasie, het gebruik van creativiteit. Te veel kennis zorgt voor een gebrek aan kennis.

Ik geloof in creativiteit, dromen na leven. Werkelijk leven. Ik geloof in creatief en open de toekomst in kijken, willen ervaren, denken, dromen. Vrijheid, van denken en geest, waardering voor de medemens en die keuzes, levenswijzes.

Imagination is more important than knowledge

Geplaatst op 23 maart 2007 om 13:28

Vaak is fantaseren een inspiratie schreef je ergens boven het midden. Daar kan ik het alleen maar volmondig mee eens zijn.
Bovendien zou zonder mijn fantasie mijn kennis niet hebben kunnen groeien. Verbeeldingskracht is nodig om de realiteit te kunnen bevatten. Denk ik hoor, denk ik….
Die zeventien miljoen verschillende sokken van iets onder het midden zijn er volgens mij 17 miljoen tweehonderd vier en vijftigduizend. Maar ik kan er een paar of twee naast zitten.

Geplaatst op 23 maart 2007 om 13:29

Dankzij fantasie kunnen we overleven, maar de verbeelding is een nog veel breder begrip. En kunst zou toegankelijker moeten zijn maar dan wel zonder het Aldi-imago.

Geplaatst op 23 maart 2007 om 13:34

helemaal mee eens, ook een vak als drama moeten al vanaf de basisschool veel meer aandacht krijgen. Creativiteit prikkelt de geest en is voor alles wat je later ook wil ondernemen een onontbeerlijke basis.

Geplaatst op 23 maart 2007 om 21:16

Ik vind de scheiding een beetje kunstmatig. Zonder fantasie ben je nergens in de wetenschap, zonder referentiekader is elke kunst plat, het zijn twee kanten van dezelfde zaak.
Waar het om gaat in het leven is simpel proberen zo gelukkig mogelijk te worden, dat betekent oa doen waar je goed in bent en wat je leuk vindt, maar ook waar, met wie, wanneer en hoe je dat doet. Helaas hebben mensen vaak een erg romantisch beeld van artistieke beroepen. Ik ken een behoorlijk aantal mensen dat probeert te leven van muziek. Het draait overal uit op eeuwig gezwoeg, snabbeltjes, een onregelmatig en asociaal leven (antisociaal zei een harpiste zelfs ooit tegen mij) en met een beetje geluk een paar uurtjes vaste aanstelling op een dorpsmuziekschool. Ooit allemaal getalenteerde enthousiaste jongeren, nu zorgelijke uitgebluste ploeteraars met relatieproblemen.
Leve de kunst, de literatuur, het theater en de muziek, en leve de fantasie, ik zou niet zonder kunnen, maar ik heb ook fantasie genoeg om het artiestenbestaan niet als het hoogst begeerlijke te bestempelen.
Brood is trouwens erg mooi, ik kan uren voor een mooie bakkersetalage staan, vooral in het buitenland ;-)

Geplaatst op 23 maart 2007 om 21:18

Zonder kennis geen fantasie. Kennis biedt het kader vanwaaruit je kunt fantaseren. Er moet immers een bodem zijn vanwaaruit fantasie zich kan ontplooien.

Cultuur is elitair, kunst is elitair. Als iedereen kunstenaar is, is iedereen advocaat, visser, tandarts, schaapherder, …

En dan zijn er natuurlijk de bedenkingen die je kunt hebben bij de plaats en de rol die kennis, fantasie en kunst krijgen toebedeeld. Maar relativeren maakt alles eenvormig en zonder waarde, en dat is toch niet de bedoeling?

Geplaatst op 24 maart 2007 om 00:19

Natuurlijk zijn kennis en fantasie beide van belang, ik stel ook nergens dat dat niet zo is. Maar fantasie is onbegrensd, kennis niet. Kennis wordt tegenwoordig meer gewaardeerd dan fantasie en dat vind ik jammer.

Ook bestempel ik niet het artiestenbestaan als het hoogst begeerlijke, juist niet: En mocht dat aardappels kweken zijn, dan is dat even mooi als fotograaf zijn, of bankbediende, of directeur, of stand-up comedian, of striptekenaar, of elektricien, of buikdanser, of serveerster. Ik wens juist dat het allemaal even waardig is. Dat maakt het niet zonder waarde maar juist waardevol, in die zin dat ieder mens zonder vooroordelen of duwtjes in de richting kan doen wat hij/zij echt wil, ongeacht wat dat is.

Marijne, ja dat was ook mijn obstakel in het denken: brood bak je sneller dan dat je kunst maakt. :) Maar ik bedoel het ook niet letterlijk, ik wilde gewoon aangeven dat een schilderij niet meteen een half jaarloon hoeft te kosten, het kan ook anders. Dan is het toegankelijker en dus is de markt groter.

Jaco, ‘Esthetiek hangt niet af van de maker, maar van het object tenslotte’ -> helemaal gelijk. Betalen voor een naam is onzin, of dat nu kledingmerken zijn of schilderijen: betaal voor het product ipv de naam.

Joost, ‘De kunstenaar die louter kunst om de kunst maakt is een product van de 19e eeuw’ -> Precies.

Ja Cinner en BFD, juist het evenzeer stimuleren van fantasie als kennis is waardevol.

Geplaatst op 24 maart 2007 om 08:38

Schilderen is leuk, maar pas wanneer je doorbreekt ben je echt goed. Dat is een misverstand, dat weten we ook allemaal wel…
Dat is geen misverstand. Lees bijvoorbeeld eens:
Schaatsen is leuk, maar pas wanneer je doorbreekt ben je echt goed. Dat is een misverstand, dat weten we ook allemaal wel…

Schilder en schaats en schrijf zoveel je wilt, je bent dan nog geen Schilder, Schaatser of Schrijver…

Geplaatst op 24 maart 2007 om 11:43

Dus jij beweert dat Heleen van Royen nu eenmaal een betere schrijfster is dan menig ander onbekender schrijver? Dat durf ik toch echt te betwijfelen. Roem is geen graadmeter voor kwaliteit.

Geplaatst op 24 maart 2007 om 14:30

Iets wat echt bijzonder is, zal altijd herkend worden, maar nooit door iedereen.
Het geldbedrag wat je aan kunst is sowieso betekenisloos, net als vroeger de wisselkoersen in Oostbloklanden. Op papiers stond dat je 1 dollar voor 100 roebel kreeg, maar in de praktijk kreeg je die dollar pas als je 1000 roebel neertelde.

Geplaatst op 24 maart 2007 om 14:58

Je hebt gelijk, het doorbreken is geen goed criterium. Laten we zeggen: wie het verstrijken van de tijd doorstaat is goed (exit stoute Heleen ;))

Geplaatst op 24 maart 2007 om 23:45

Oké Dae, daar kan ik me in vinden. :D

Geplaatst op 25 maart 2007 om 08:31

ik weet niet of kunst gewoon moet worden…want van alle dingen die gewoon of gewoner worden, geniet je daar niet ook iets minder van? Omdat het bijvoorbeeld minder uniek is? Of omdat het algemeen is geworden en geen opvallende, of buitengewone, zinnenstreling van je zintuigen?

Geplaatst op 29 maart 2007 om 14:47

Nee Gob, ik ben in staat evenveel te genieten van iets dat gewoon is, als van iets dat heel bijzonder is. Zo kan ik iedere avond bijna in extase raken van een goed boek lezen tegen de verwarming zittend, terwijl ik een heerlijke sigaret opsteek. :D

Maar ik snap je wel hoor. :) En toch zou het niet zo erg zijn als het minder bijzonder werd, het blijft toch speciaal en persoonlijk: een schilderij bijvoorbeeld grijpt je of niet, iedere cabaretier is anders, ongeacht hoeveel er zijn, iedere violist speelt op zijn eigen manier, enz. Maar zo denk ik erover. :)

Geplaatst op 29 maart 2007 om 17:17