*HerINNERing

Een ex-collega had als achternaam Pijl. Iedere keer dat ik haar naam schreef op de werkroosters verankerde er zich iets in mijn hersenen, steeds steviger. Iedere keer bedacht ik me al, heel bewust, dat peilen ook bestond, maar haar naam met een -ij- geschreven moest worden. Nu al een jaar of vier geleden, maar sindsdien ben ik niet meer in staat ‘peilen’ routineus te typen. Zodra ik de diepte wil peilen of het waterpeil wil beschrijven gaat er groot alarm af in mijn hersenen, mijn vingers willen niet anders dan ‘pijlen’ typen. Waar ik voorheen jarenlang prima in staat was peil en pijl uit elkaar te houden lijkt dit tegenwoordig onmogelijk, er lijkt nog maar één vorm te bestaan: pijl(en). Zelfs nu ik dit schreef heb ik wederom opgezocht of ik nu “goed om” of “verkeerd om” aan het denken was.

Ongeveer zeven jaar geleden zat ik middenin een nogal explosieve relatie, die uitmondde in een agressieve en gewelddadige versie. Los van mijn verbazing achteraf mijzelf, ondanks eerdere overtuigingen omtrent wie ik was, zo ver te hebben kunnen laten meeslepen in een ongezonde verhouding is me één ding pijnlijk duidelijk geworden: tot op de dag van vandaag duik ik weg wanneer iemand tijdens een woordenwisseling een plotse beweging maakt. Ik, die nooit op mijn mondje gevallen ben, nooit over me heen laat lopen, niet bang ben aangelegd of ruzies vermijd, deze ik heeft ergens diep vanbinnen een onvervangbaar mechanisme dat dekking zoekt zonder daadwerkelijk bewust dreiging te voelen op die momenten. Hoe hard ik mijn best ook heb gedaan deze impuls, want dat lijkt het welhaast, weg te vagen, het is me tot nu toe niet gelukt. Hoe veilig de persoon tegenover me ook voelde of voelt, en hoe absurd dus ook mijn reactie, ergens lijkt een printplaat onvervormbaar gegroefd te zijn.

Door stom toeval heb ik ooit de naam van een toen nieuwe vriendin verkeerd in mijn hoofd opgeslagen. Steeds wanneer ik haar zag kwam zonder aarzeling de verkeerde naam in me op, en moest ik deze bewust corrigeren. En tot op de dag van vandaag betrap ik mezelf erop haar nog steeds de verkeerde naam te geven als ik snel en impulsief praat of denk. Ook heb ik de neiging om, wanneer ik boos ben, de naam uit te spreken die ik het meest uitsprak tijdens ruzies de afgelopen jaren. Juist: die van mijn ex. Al staat er een dame tegenover me, ik voel zijn naam op het puntje van mijn tong liggen wanneer ik geïrriteerd een zin uitspreek. Wanneer ik iemand lang niet gesproken heb en plots weer oog in oog sta rolt vaak een verkeerde naam over mijn lippen. En dan niet die van recentelijk vaak gesproken personen of zomaar een naam, nee: de naam van de persoon met wie degene tegenover mij naar mijn (tot dan onbewuste) mening opvallende overeenkomsten vertoont. Beiden maar één meter vijfenvijftig, of beiden opvliegend, of beiden dezelfde humor of iets dergelijks. Vaak verbaas ik mezelf en pieker me suf waar die verkeerde en vaak al maanden of zelfs jaren niet uitgesproken naam zo opeens vandaan kwam.

Ooit had ik bedacht dat nadenken over onbekende situaties me weerbaarder zou maken. Wat begon als een gezond streven om niet overvallen te worden door de situatie mondde uit in een haast krampachtig doorlopen van ontelbare manieren waarop iets kon gaan verlopen, in de hoop zo alles onder controle te hebben. Zelfs de meest triviale dingen begon ik te ‘voorleven’, bij voorkeur in bed, de avond voor de situatie zich aan zou dienen. Zowel positieve als negatieve scenario’s passeerden de revue, vaak tot vervelends toe. Stilletjes voegden ook voorbije situaties zich aan de toekomstige toe: ook gedane zaken herleefde ik nog tientallen keren in andere versies, vaak niet eens uit onvrede met hoe ze verlopen waren maar puur omdat het kón. Na verloop van tijd begreep ik uiteraard dat het zinloos was deze dingen te doen. En toch: al jarenlang kan ik het niet meer laten om zo in het leven te staan. Het lijkt een tweede natuur geworden te zijn, iets dat ik niet meer stop kan zetten zelfs wanneer ik mezelf ertoe dwing. Zodra mijn aandacht verslapt blijk ik het weer te doen. Met mezelf in conclaaf gaan over het ontbrekende nut hiervan zet ook geen zoden aan de dijk, ik krijg hoogstens ruzie met mezelf maar zodra een van beide ikken de conversatie als afgelopen beschouwt blijk ik alweer aan het ‘voorleven’ te zijn. Het is minder krampachtig geworden in de loop der jaren, maar soms vraag ik me af of ik er wellicht gewoon plezier aan beleef, het eigenlijk gewoon een vreemd soort bezigheidstherapie is, maar ik twijfel eraan.

Hoeveel geschiedenis kan een mens dragen, wanneer wordt die geschiedenis onherroepelijk tot toekomst? Patronen kun je opheffen, onbewuste keuzes bewust maken, beslissen het anders te doen dan voorheen. Maar tot waar reikt je invloed? Ik lijk nu al, op relatief jonge leeftijd, aan elkaar te hangen van ooit besliste patronen. Ik heb hierboven enkele uiteenlopende voorbeelden proberen te beschrijven, maar kan zo nog tientallen dingen opnoemen die een onlogische maar diep ingesleten weg afleggen in mijn hersenen. Een weg die voor anderen waarschijnlijk hoogstens begrijpelijk kan zijn, maar nooit helemaal en totaal herkenbaar. Ooit heb ik gelogd over de werking van stress op de hersenen, dat je brein daadwerkelijk na verloop van tijd niet meer anders kan dan op een bepaalde manier reageren, en ik denk dat je geschiedenis je dan ook deels onveranderbaar onderscheidt van alle andere mensen op deze aarde. Het voordeel: we zijn allemaal écht uniek, zelfs wanneer we hetzelfde meegemaakt hebben. Het nadeel: we beperken onszelf iedere dag dat we leven en dingen meemaken iets meer, zonder daar zelf honderd procent vrij in te zijn. Sturen is mogelijk, maar meer dan dat lijkt te hoog gegrepen. En toch blijf ik het proberen: zo blijk ik een verzetsstrijder. En ik heb het gevoel en de hoop dat ook jullie stiekem gedachtenpamfletten drukken in een achterkamer in jullie hersenen, met naast onze grijze massa de tijd als grootste vijand.
Ten strijde, makkers!

14 Reacties

Als ik met iemand ruzie, of problemen heb, kan ik er uren over nadenken hoe ik het gesprek met hem of haar aanga.
Ik kan daar helemaal in kruipen in die gedachtengang. Ik kan er in wentelen en draaien, tot ik er over nadenk dat ik weer eens aan de gang ben met die nutteloze gedachten. En dan weet ik, dat ik me gewoon goed en lekker voel bij die gedachtengang.
Het gesprek met die persoon loop over het algemeen heel anders als ik het me voorgesteld heb. Ik denk maar zo, het hoort bij me.

Geplaatst op 24 februari 2007 om 18:36

Ooit besliste patronen zijn waarschijnlijk toch ‘slechts’ aangeleerde gewoontes. Die zijn denk ik ook wel weer af te leren.
Gewoontes zijn erg prettig tot waar ze je de veiligheid geven vanwaaruit je het nieuwe tegemoet kunt treden; waar ze dwangmatige trekken gaan vertonen kunnen ze je juist gaan belemmeren.
Wenzt u dus een therapietje, mevrouw? ;)

Geplaatst op 24 februari 2007 om 21:47

Ik kan je hoop bevestigen, ook hierboven werkt het stencilapparaat regelmatig. Niet dat het echt veel helpt, maar het idee in het verzet te zitten is al aantrekkelijk.
Veel meer dan het ‘voorleven’ (een woord waarvan onmiddellijk duidelijk is wat je er mee bedoelt) gaat het bij mij om het nog zinlozere herbeleven. Met, zoals bij jou, de vele variaties. En dan kan ik wel “Stop!” roepen, maar het helpt nauwelijks. Het enige leuke is dat ik op die manier wél menige discussie heb gewonnen of vrouw veroverd.
Het koppelen van de verkeerde naam aan iemand lijkt me een erg lastige “afwijking”. De ander zou je onterecht van desinteresse kunnen verdenken.
Het geweld laat blijkbaar erg diepe, té diepe, sporen na, dat hoop ik natuurlijk nooit te ervaren.

Geplaatst op 25 februari 2007 om 01:00

Hmmm, veel stof tot denken. Die patronen zijn maar al te bekend (al heb ik uiteraard andere patronen), maar het uitroepen van een naam die in een situatie van toepassing is lijkt me wat ongezond, en reden tot meer onbegrip ;P.
Zat net een boek te lezen: ‘Handboek voor gevoelige mensen’ (don’t ask, or do, it’s your choice), waarin het systeem van patronen en leren werd uitgelegd. In een bos bestaan er verschillende paden, en hoe vaker een pad wordt afgelegd, hoe dieper het spoor, en hoe makkelijker het is om in dat spoor verzeild te raken. Afwijken van dat spoor is lastig, en vergt zowel zelfinzicht als wil, maar hoe vaker het zijspoor ingezet wordt, hoe dieper dát spoor wordt. In tijden van stress is het makkelijker om in het oude spoor te geraken, maar het andere spoor is effectiever. Hoe vaker je je in het nieuwe spoor plaatst, hoe makkelijker het wordt dat nieuwe spoor te volgen. Dit systeem is ook te verklaren met ‘vaste’ paden in de neocortex, die ‘nieuwe’ paden moeten aanleren.
Dus nee: je brein zit niet vast, en kán daadwerkelijk nieuwe patronen aanleren, maar het vergt bewustzijn en wil om daar mee bezig te gaan. En vaak val je terug, maar als je wil, dan hoef je er niet in vast te blijven zitten.
Maar goed: vaste patronen zijn heel herkenbaar, ik denk voor iedereen. Je bent je er nu deels bewust van, ga daar mee door, dan kun je ze doorbreken! Succes!

Geplaatst op 25 februari 2007 om 01:28

Je gaat steeds meer ADD-trekken vertonen vrouw Wenz ;)

Vraag me wel vaak af hoeveel er blijft hangen, zal slijten of bewust veranderd kan worden. Heb periodes van enorme stress gekent en weet nooit hoeveel invloed dat nu heeft gehad op mijn karakter en gedachtenpatronen. Veel vermoed ik, omdat dat nu eenmaal zo schijnt te werken. Hoewel ik toch ergens het idee heb dat het meeste slijt en mijn eigenste eeuwig bestaande perikelen dan weer boven drijven (flauw, dat met die scenario’s doe ik al mijn hele leven hahaha)

Geplaatst op 25 februari 2007 om 02:33

gedachtengangen en handelingen ombuigen die in het verleden ingeprent zijn is lastig maar mogelijk. Karakter, als print meegegeven bij de geboorte niet. Ik geloof in gedragsveranderingen, maar de uniciteit van het zijn blijft horen bij het individuele karakter.
Voortleven in doemscenario’s zoals jij ervaart ken ik ook. Ik ben me ervan bewust en probeer niet de huid te verkopen voordat de beer geschoten is. Dat vraagt om een voortdurend bewustzijn. Je maakt jezelf gek om te leven op mogelijke consequenties die (nog)niet aan de orde zijn. Door alsmaar te anticiperen op wat er zou kunnen gebeuren ontneem je jezelf het geluk van het moment.
Dat is af te leren.

Geplaatst op 25 februari 2007 om 11:08

Aangezien alles een reactie is van een actie vooraf kan je stellen dat de toekomst vast staat. En als die vast staat wil dat zeggen dat alles wat men denkt, wilt of doet al ver van te voren vast stond. Dus de vrijheid die je voelt in je denken en doen is dat echt of slechts een zinsbegoocheling?

Of is wat wij de wil noemen slechts een justificatie achteraf van wat we doen.

Geplaatst op 25 februari 2007 om 14:31

“Voorleven” dat doe ik ook.. zit ik op de fiets.. te denken aan wat ik ga doen.. en dan denk ik aan wat ik ga zeggen (of doen).. 10x door mn hoofd.. dik irritant, weg spontaniteit en zelf.

Geplaatst op 25 februari 2007 om 23:46

“Niet dat het echt veel helpt, maar het idee in het verzet te zitten is al aantrekkelijk.”-> Hahahahaha Eep. :D

@iedereen: natuurlijk heb je tot bepaalde hoogte invloed op je doen en laten, maar volgens mij zit er een stukje waar je niets aan kan doen omdat je je er niet bewust van bent. De dingen die ik hierboven beschreef zijn allemaal dingen waar ik me in ieder geval al bewust van ben geworden, maar er is vast ook nog een berg gedragingen die ik niet eens opmerk. Kun je daar dan iets aan doen, reageer je dan niet uit een heel andere bron dan je zelf denkt? Je bewust worden van zoveel mogelijk patronen lijkt me de eerste stap. Maar zelfs dan betrap je je vaak erop nog steeds niet te kunnen veranderen, dat heeft tijd nodig.

Hahaha Cinner, ik ADD? Nu wordt het helemaal interessant. ;)

De een voorleeft, de ander herleeft, een enkeling herkent geen van beiden. Precies Wen.: de spontaniteit gaat er zo af waardoor je je zelfs gaat ergeren wanneer je voorleeft. :D Zou dat het punt zijn waarop verandering mogelijk is?

Geplaatst op 26 februari 2007 om 11:11

Mooi en persoonlijk verhaal. Antwoorden op veel dingen zijn er niet. Slechts opvattingen en manieren om ergens mee om te gaan.

Ik vind het moedig dat je schrijft over een agressieve relatie. Iets waar ik moeite mee heb, agressie en dat in een relatie. Dat je daardoor patronen ontwikkelt logisch, er ontstaan automatismes, snelle reacties. Vergelijkbaar met het sluiten van de ogen wanneer daar iets op af lijkt te vliegen. Het volop remmen wanneer de remplichten van de voorganger oplichten, etc.

Ik heb veel geschreven over verandering, controle, angst voor het onbekende. Een favoriet onderwerp. Iets wat me daarin opvalt, iedereen wil een soort controle en/of (schijn)zekerheid hebben. Terwijl dit eigenlijk onmogelijk is. Er is slechts één zekerheid in een leven en juist die ene zekerheid wil/durft niemand onder ogen te zien.

Tijdens het leven is er slechts één constante, dat is verandering. Wanneer je deze costante accepteert en dit als invalshoek voor het leven neemt dan resulteert dit in meer controle dan je voor mogelijk houdt…

Geplaatst op 26 februari 2007 om 11:45

Ik (her)ken voornamelijk het wegduiken bij een terloops gebaar, dat nimmer als gewelddadig is bedoeld.

(en die gewelddadige relatie ligt nu alweer 15 jr achter me. kennelijk slijt het nooit)

Geplaatst op 26 februari 2007 om 12:28

…heftig…

heel heftig Wenz.

Heel veel succes en sterkte…je kunt dingen leren, maar ook dingen ‘ont’leren…amar dat kost veel tijd en moeite…heel veel succes

Geplaatst op 28 februari 2007 om 15:16

Mede dankzij het webloggen druk ik af en toe weer eens een gedachtenpamflet in een achterkamer van mijn hersenen (fantastische zin Wenz). Voor mijn gevoel is mijn creatieve hersenhelft een jaar of wat klinisch dood geweest (ik weet nooit of het nou links of rechts is, ik hoop maar dat mijn hersenen het wel weten). Nu lijkt het weer een beetje gereanimeerd.

Geplaatst op 24 maart 2007 om 23:13

Rechterhersenhelft = linkerkant lichaam + creativiteit. :)

Klinisch dood… dat is niet niks. :) Gelukkig werkte reanimatie. :D

Geplaatst op 25 maart 2007 om 08:29